http://farsiup.com/images/uvh4fljhnjpueyoy49.png

پیشینه شورا

در طول تاریخ رویکرد بشر به مشورت و تبادل نظر با صاحبان فکر و تجربه، پیشینه ای به اندازه زندگی اجتماعی او دارد. انسانها در حل مشکلات و راهیابی به نظرهای صائب در حیطه زندگی فردی و اجتماعی همواره به سنت مشورت متوسل شده اند. حاکمان و پادشاهان، با به خدمت گرفتن افراد خردمند و فرزانه از رأی و اندیشه آنان برای رهایی از بن بست های سیاسی- اجتماعی و اداره امور بهره مند می شوند. در قرآن به دو نمونه از این مشورت ها اشاره شده است. مورد اول مشورت ملکه سبا با سران کشور به هنگام دریافت نامه حضرت سلیمان است که او را به اطاعت خوانده بود

-«قالت یا ایها الملوافتونی فی امری ما کنت قاطعه امراحتی تشهدون قالوانحن اولواقوه و اولواباس شدید والامر الیک فانظری ماذا تامرین». ((گفت: ای سران کشور در کارم به من نظر دهید که بی حضور شما [تابه حال] کاری را فیصله نداده ام. گفتند: ماسخت نیرومندیم و دلاوریم ولی اختیار کار با توست، بنگر چه دستوری می دهی؟))مورد دوم؛ مشورت فرعون با اطرافیان درباره قتل موسی به دلیل کشتن یک قبطی است:

وجاء رجل من اقصاالمدینه یسعی قال یموسی ان الملا یا تمرون بک لیقتلوک

((و از دور افتاده ترین نقطه شهر مردی دوان دوان آمد و گفت: ای موسی! سران قوم درباره تو مشورت می کنند تا تو را بکشند.)) هر دو مورد فوق به زیبایی بیانگر ارزش و اهمیت مشورت در دوران کهن است.اگرچه ریشه مشورت به دوران پیش از اسلام می رسد، باید چهره پرفروغ و تابان این امر را در صدر اسلام جست وجو کرد، آن جا که پیامبر به امر خداوند، به بسط مشورت همت می گمارد و خودرأیی را وحشتناک ترین تنهایی می داند. اگر پادشاهان همای مشورت را به تعدادی انگشت شمار از وزیران و نزدیکان خود می نشاندند، پیامبر سخاوتمندانه، سفره پربرکت مشورت را در کوچه و بازار و در سطح جامعه گسترانید و فرد فرد جامعه را در فرآیند شکل گیری حکومت دخالت در سرنوشت اجتماعی و سیاسی خویش سهیم کرد با آنکه به فرموده حضرتش، بی نیاز از مشورت و مشاوره بود؛ ((آگاه باشید که خدا و رسول او از مشورت بی نیازند، ولی خداوند مشورت را رحمتی برای امت قرار داده است.))

رسول خدا فرهنگ مشورت را در جامعه گسترش داد تا این سنت پسندیده به زمان و مکان خاصی محدود نباشد و امت و حاکمان بدانند که مشورت ویژگی مثبت حکومت است. رسول خدا در گفتار و عمل می کوشید تا روح مشورت را در کالبد مردم جامعه ای که به غیر از شعر و شراب و شمشیر هیچ نمی دانشتند، بدمد و آن را نهادینه سازد.اصل شورا در مدیریت سیاسی جامعه اسلامی پذیرفته شده و بر آن تاکید شده است در اهمیت شورا در اسلام همین بس که سوره ای در قرآن با 54 آیه به نام "شورا" نامگذاری شده است. قرآن شورا را به دو صورت معرفی می کند. یکبار، با تبیین خصایص مومنان و رهروان راه مکتب، اصل شورا را به عنوان یک خصوصیت جوشیده از ایمان و جامعه اسلامی معرفی می کند چنانچه در سوره شوری آیه 38 آمده است. «افراد شایسته با ایمان کسانی هستند که اجابت نمودند ندای پروردگارشان را، نماز به پا داشتند، و امورشان را در بین خود به شوری می گذارند.»

قرآن مجید در جای دیگر شورا را به صورت یک فرمان و دستور الهی بیان می کند و التزام به نظام شورا را بر پیامبر مقرر می دارد و بر احترام بر دیدگاهها و نظرات پیروان مکتب تأکید می ورزد و آن را یک از خصیصه های رهبری از رموز پیروزی می شمارد. در هیمن زمینه آیه 159 سوره آل عمران تصریح می دارد: «پس به سبب رحمتی از خدا با آنان نرمی نمودی، و اگر تندخوی و سخت دل بودی البته از دورت پراکنده می شوند، پس از آنان درگذر و بر ایشان آمرزش بخواه و در امور با آنان مشورت کن، پس چون تصمیم گرفتی باید بر خدا توکل کنی زیرا خدا توکل کنندگان را دوست می دارد.»«بحث شورا در قرآن و اسلام جزء ذات دین مبین اسلامی می باشد که هم قرآن و هم اسلام سرسختانه با استبداد مقابله می کنند به همین لحاظ افراد نسبت به یکدیگر برتری ندارند. از جانب دیگر شورا در چارچوب نظریه حاکمیت مردمی می گنجد که در آن هریک از افراد مردم متساویند و بدون سلطه یکی بر دیگری، در تعیین سرنوشت خویش حسب السهم نقش تعیین کننده دارند.»

«در سیره و سنت پیامبر بزرگ و عظیم الشان اسلام نیز شاهد اجرا اصل مشاوره در امور مختلف به خصوص در زمان جنگ ها هستیم بعنوان مثال در زمان جنگ احد شورای تشکیل شده نظامی با اصرار جوانان انصار که اکثریت را داشتند پیامبر به رأی و نظر آنان احترام گذاردند و در بیرون از شهر مدینه به رویارویی با مشرکین پرداختند.»

یا در آستانه جنگ خندق به دستور پیامبر گرامی "شورای دفاع" تشکیل شد که در آن بنا به پیشنهاد سلمان فارسی قرار شد که دور شهر مدینه خندقی حفر گردد تا جلوی تهاجم دشمن گرفته شود و پیغمبر هم این نظر را پذیرفتند.


3-5-2-تاریخچه شورا در جهان:

تمام نحله های فکری، مکاتب و ادیان جهان بر مشورت بین افراد و یا به شکل سازمان
یافته تر بر شورا تأکید دارند و در دین اسلام نیز کراراً بر این امر تاکید شده است. اما مشورت سازمان یافته در امور عمومی نیز سایقه ای کهن در تاریخ شورا دارد. در اجتماعات باستانی شورای ریش سفیدان تصمیمات مهم جامعه را اتخاذ نمودند و شورای پیران در عهد باستان به ویژه بین النهرین و مصر امور آبیاری و سازمان دهی کار دسته جمعی را عهده دار بوده اند. واز جمله اولین شوراهای سازمان یافته با مفهوم سن هدرین (The Sanhedrin) در قوم یهود قابل شناسایی است. در یونان باستان شوراها ارکان اداره شهرها بودند و تالار شهر (Town Hall) و سپس اگورا (Agora) محل برگزاری جلسات شوراها بوند. بی مناسبت نیست بدانیم که در تمدن رم باستان زنان ابتدا جزء شهروندان بحساب نمی آمدند و مدتها بعد توانستند به جرگه شهروندان بپیوندند که نشان از سایقه این نوع بیماری اجتماعی در تمام جوامع داشته و دارد. نظام و حضور شوراها در جوامع غربی حتی در دوره کلیسا و قرون وسطی علی رغم محدودیت های بسیار تا حدی موجود بود که از آن جمله به شوراهای شهر "ونیز" می توان اشاره کرد. با افول قرون وسطی و پیدایش نظام سرمایه داری، شوراها در قالب و مفهوم وسیع تری یعنی جامعه مدنی مطرح می شود و به بیان دیگر در ذیل آن قرار می گیرد. جامعه مدنی شامل تمام فضاهایی است که از یک سو به حکومت مربوط نیست و زیر نفوذ کامل حکومت قرار ندارند و از سوی دیگر خارج از حیطه فردی و فیمابین فرد و حکومت قرار می گیرند و عملاً در تمایز سه عرصه خصوصی و عمومی و حکومتی جایگاه مهم و گسترده عمومی را شامل می شود و به شهروندان تعلق دارد.

«یونان باستان یکی از عمده ترین سرچشمه های شورا و حکومت شورایی به شمار می آید. این مرز و بوم به سبب شرایط جغرافیایی و تاریخی خود ترکیبی از مدینه های گوناگون یا "دولت شهرهای" کوچک بود. به قرار مدارک تاریخی، هر کدام از این مدینه ها برای خود قانون اساسی خاص خویش را داشته اند. لکن این دولت شهر از دو جهت با دولت به معنای امروزین کلمه تفاوت دارد: نخست ابعاد جغرافیایی آنها، سپس وجود نظام بردگی به طور مشخص دولتشهر مجتمعی بود از شهروندان که از رهگذر گونه ای دموکراسی مستقیم اداره می شد.مردم در میدانهای عمومی اجتماع می کردند تا از راه انتخابات یا قرعه کشی، فرمانروایان را منصوب یا معزول دارند. همچنین برای بررسی سیاست ها و گرفتن تصمیمات مهم به طور منظم گردهم می آمدند.»

در دموکراسی مشارکتی تصمیمات به طور جمعی توسط افراد ذیربط گرفته می شود. این نوع آغازین دموکراسی بود که در یونان باستان یافت می شد. اقلیت کوچکی از جامعه که شهروندان نامیده می شدند برای بررسی سیاستها و گرفتن تصمیمات مهم به طور منظم گردهم می آمدند. برگزاری رفراندومها که در آن اتخاذ تصمیم بر مبنای نظرات اعلام شده اکثریت درباره موضوع خاصی قرار داده می شود یکی از اشکال دموکراسی مشارکتی.

«لذا به این ترتیب هر شهروندی خود هم فرمانروا بود و هم فرمانبر. مسئولیت ها به مدت کوتاهی به افراد برگزیده مردم واگذار می شد. یعنی ادواری بودن حکومت که بعداً در حکومت های مدرن بعنوان اصل پذیرفته می شود در این دولت شهر، اصل بود.»

«در ایران باستان و در زمان حکومت اشکانی ها مجالس سه گانه ای به نامهای "شورای خانوادگی"، "شورای بزرگان" که اجتماع آن دو به نام "مهستان" نامیده می شد وجود داشت که در واقع ترکیبی از اعضای خانواده سلطنتی و نمایندگان اریستو کراسی بود.»

«با گسترش شهرنشینی و افزایش جمعیت دیگر امکانی برای اعمال اینگونه دموکراسی های مستقیم وجود نداشت و بتدریج اندیشمندان و سیاستمدران به فکر ایجاد دموکراسی غیرمستقیم و نظام نمایندگی مردم از طریق انتخابات برآمدند. این نظام اولین با در انگلیس اجرا گردید و در عمل نمایندگان رعایا یا شهروندان انتخابات شدند، تا سهمی از قدرت سلطان را نظیر تصویب مالیات، وضع قانون؛ نظارت بر عملکرد ماموران اجرائی، از آن خود کنند و از آنجا که از اعتماد مردم برخورداند بنام آنان بخواهند و به نام آنها عمل نمایند.» (همان-ص26)

بعد از وقوع انقلاب کبیر فرانسه در سال 1789 نظام نمایندگی و شورایی چه به صورت نظام پارلمانی چه به صورت شورای شهر گسترش و رواج زیادی در کشورهای مختلف جهان نموده و امروز تقریباً اصل شورای شهر در اکثر کشورهای توسعه یافته و کمتر توسعه یافته پذیرفته شده و جزء اصولی از قانون اساسی آنها گردیده هرچند از لحاظ کمیت و کیفیت کار با هم تفاوت هایی دارند.


3-6-تاریخچه شورا در ایران قبل از انقلاب اسلامی:

شروع اندیشه ایجاد نهادهای رسمی برای مشارکت مردم در امور اجرایی محل سکونت آنان در ایران همچون سایر نهادهای جدید سیاسی و حکومتی به جریانهایی که منتهی به انقلاب مشروطه شده بازگشت می نماید.

پس از مشروطه و تصویب قانون اساسی به صورت جدی فکر زندگی شورایی در ایران به فعلیت رسید. به عبارت دیگر یکی از دستاوردهای بسیار حائز اهمیت نهضت مشروطه خواهی جدا از به رسمیت شناختن تفکیک قوا، تقسیم قدرت سیاسی و اداری کشور بین حکومت مرکزی و حکومت های محلی بود. چهار اصل 90و91و92و93 متمم قانون اساسی در خصوص انجمنهای ایالتی و ولایتی تلاشی بود برای شناسایی زندگی شورایی و تعیین حد و حدود قانون آن. به موجب اصل 90 متمم قانون اساسی "در تمام ممالک محروسه انجمن های ایالتی و ولایتی" بر طبق نظامنامه خاصی تشکیل خواهد شد. هدف از تاسیس انجمهای ایالتی و ولایتی با "اختیارات تامه" شرکت دادن افراد در اداره امور محلی خود و انجام اصلاحات برای تامین منابع اهالی است (اصل92) ضمن اینکه طبق اصل 93 "صورت خرج و دخل ایالت و و لایت از هر قبیل به توسط انجمنهای ایالتی و ولایتی طبع و نشر می شود." از اولین و مهمترین تصمیمات مجلس شورای ملی پس از استقرار مشروطه تهیه و تصویب قانون انجمنهای ایالتی و ولایتی و قانون بلدیه مصوب20 ربیع الثانی1325 ه.ق بود. با تصویب این دو قانون که تاییدی بود بر ضرورت زندگی شورایی و سیستم عدم تمرکز، اداره امور محلی و شهرداری ها به انجمنهای ایالتی و ولایتی و بلدیه که منتخب اهالی بود، واگذار می شد. به موجب ماده2 فصل اول قانون انجمنهای ایالتی و ولایتی در مرکز هر ایالتی انجمنی موسوم به انجمن ایالتی از منتخبان ایالت و توابع آن و نمایندگانی از انجمنهای ولایتی فرستاده می شوند، تشکیل می شود.

تشکیل انجمنهای ایالتی و و لایتی به منظور پیشبرد سریع برنامه های اجتماعی، اقتصادی، عمرانی، بهداشتی، فرهنگی و آموزشی در استان، شهرستان، شهر، بخش و روستا انجام می گیرد. انجمنهای ایالتی حق اظهار نظر در وصول مالیات به هر عنوان که موافق باشد را دارند و می توانند در کلیه شکایاتی که از حاکم ایالات و ولایات می رسید، رسیدگی کرده، هرگاه رفتار حاکم برخلاف قانون باشد به او تذکر دهند. مادامی که ادارات عدلیه تشکیل نشده، در صورتی که کسی از حکمی که درباره او از یکی از محاکم عرفیه صادر شده باشد به انجمن شکایت کند، انجمن می تواند در همان محکمه امر به استیناف و تجدید رسیدگی نماید، هر ایالت و ولایت دارای بودجه خاص خود است که خرج و دخل آن در امور امنیت و آبادی اختیار کامل دارد.

در همان تاریخی که قانون انجمنهای ایالتی و ولایتی از تصویب مجلس گذشت، قانونی درباره شهرداریها تحت عنوان"قانون بلدیه" به تصویب نمایندگان مجلس رسید. وظایف انجمنهای شهر و شهرداریها طبق ماده 20 این قانون عبارت است از: اداره تمامی امور مربوط به شهر اعم از پاکیزگی و روشنایی و سایر امور خدماتی و رفاهی، تاسیس و سرپرستی کتابخانه ها، موزه ها، مرمت مساجد و مدارس و همکاری با حکومت در راه اندازی نمایشگاه ها و میادین، تقویت و حمایت حرفه های مختلف و سرانجام اداره کردن اموال منقول و غیرمنقول و سرمایه هایی که متعلق به شهر است.

«قانون انجمنهای ایالتی و ولایتی و قانون بلدیه مصوب 20 ربیع الثانی 1325 ه.ق بیش از چهار سال اجرا نشد چرا که به علل مختلف از جمله به دلیل بی ثباتی و تشنجات سیاسی داخلی و فشارها و تهدیدها روس و انگلیس دولت در سال 1329 ه.ق ضمن تقدیم برنامه خود به مجلس شورای ملی، به طور ضمنی اجازه انحلال انجمنهای ایالتی و ولایتی و شهرداریها را از مجلس شورا اخذ کرد و تا اردیبهشت 1309 که قانون جدیدی به تصویب رسید، وزارت کشور وظایف شهرداریها را به عهده گرفت.»

فراز مهم دیگر در ایجاد نهادهای مشارکتی مشابه شوراها در ایران به سالهای ملی شدن صنعت نفت در دهه 1320 بازمی گردد که طی آن با جایگزینی قانون شهرداریها و انجمن شهر در سال 1328 و قانون اصلاحی بعدی آن با نام "قانون شهرداری" مصوب سال 1331 به جای قانون بلدیه، مصوب سال 1286 و پیش بینی انجمن شهر در جایگزینی انجمن بلدیه می باشد و نظارت و هدایت امور مربوط به شهرداریها در سالهای بعد فراهم شد.ابتدا در سال 1328 اداره شهرداریها و در سال 1329 اداره شهرستان و استان با تصویب قوانینی به عهده اهالی محل واگذار شد. در 4 مرداد 1328 کمیسیون کشور قانون جدید شهرداری ها و انجمن شهر و قصبات را به تصویب رساند. این قانون چندین بار در سالهای 1353 و 1354 و خرداد 1355 اصلاح شد.

در سالهای سلطنت محمدرضاشاه، قانونی در خصوص انجمن شهرستان و استان در 30 خرداد 1349 از تصویب مجلس گذشت که دوبار، اول در 17 تیرماه 1351 و بار دوم در 26 خردادماه 1355 برخی از مواد آن اصلاح و مواردی نیز به آن الحاق شد. به موجب قانون انجمنهای شهرستان و استان به منظور مشارکت اهالی هر محل در اداره امور محلی و در اجرای اصل سپردن کار مردم به مردم و تهیه موجبات آبادانی و عمران شهری و روستایی و تشخیص و تعیین نیازمندیهای محلی و تامین آن، در مرکز هر شهرستان به استثنای پایتخت تشکیل می شود. هر یک از انجمن های شهرستان و استان دارای
بودجه ای مستقل بوده که از درآمد حاصل از عوارض و اموال و تاسیسات متعلق به انجمن و کمکهای حکومتی تامین و در راه تحقق وظایف هزینه می شود.
3-7- تاریخچه شورا در جمهوری اسلامی:

در دوره پیروزی انقلاب اسلامی و در اوج مبارزات امت مسلمان ایران، مردم انقلابی با احساس نیاز به تشکیل نهادی که بتواند مبارزات را هدایت کند، به طور خودجوش به هم پیوستند. آنان با تشکیل جلسه های مشورتی و هسته هایی با عنوان شورا، کمیته، تعاونی و انجمن، با هماهنگی و انسجام، به حل و فصل امور، برآوردن نیازها، هماهنگ کردن اعتصابهای مردمی، استحکام پیوندهای مراکز مختلف از قبیل: محله ها، شهرها، استانها، اداره های دولتی، کارخانه ها، بازار، دانشگاه ها و ایجاد ارتباط دایمی با رهبر انقلاب امام خمینی پرداختند و توانستند نقش شایسته ای در پیروزی انقلاب ایفا کنند. با پیروزی انقلاب و استقرار نظام جمهوری اسلامی در ایران امام خمینی(ره) در تاریخ نهم اردیبهشت سال 1358 طی حکمی فرمان تاریخی تشکیل شورای انقلاب و شوراهای اسلامی و تهیه آئین نامه اجرایی آن را صادر نمودند و بر نهادینه کردن مشورت و شورا در جامعه تأکید کردند.در جهت استقرار حکومت مردمی در ایران و حاکمیت مردم در سرنوشت خویش- که از ضرورتهای نظام جمهوری اسلامی است-لازم می دانم بی درنگ به تهیه آیین نامه اجرایی شوراها برای اداره محل، شهر و روستا در سراسر ایران، اقدام و پس از تصویب، به دولت ابلاغ نمایید تا دولت بلافاصله به مرحله اجرا درآورد.

در این فرمان به نقش مردم در اداره امور کشور تاکید و اهمیت داده شد چنان که اصول ششم، هفتم، یکصد و یکصدویکم، یکصدو دوم و یکصد وسوم، یکصدوچهارم، یکصدوپنجم و یکصد و ششم قانون اساسی به مبحث شوراهای اسلامی اختصاص یافت. متعاقب آن قانون شوراهای محلی و لایحه قانون انتخابات شوراهای شهر و طریقه اداره آن به تصویب شورای انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی رسید و قانون تشکیلات شوراهای اسلامی کشوری به همراه اصلاحات و الحاقات بعدی از تصویب مجلس شورای اسلامی گذشت و آیین نامه های اجرایی مربوطه نیز توسط هیات وزیران مصوب شد. اما وقوع جنگ تحمیلی، شرایط انقلابی، محاصره ی اقتصادی و مشکلات سیاسی اجتماعی کشور دولت تازه تأسیس همه و همه در دهه اول انقلاب امکان تحقق شوراهای اسلامی را به نحوی که در قانون اساسی پیش بینی شده بود فراهم نساخت و وزیر کشور به قائم مقامی از طرف شوراهای اسلامی در طول این مدت انجام وظیفه نمود.قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران در تاریخ 1/3/1375 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید و پس از برگزاری ششمین انتخابات ریاست جمهوری زمینه برگزاری انتخابات عظیم شوراهای اسلامی در سراسر کشور در 7 اسفندماه 1377 فراهم گردید و سرانجام به همت دولت اصلاحات قانون تشکیل شورای اسلامی به عنوان یکی از پایه های بنیادین حاکمیت مردم و سنگ زیرین بنای مردم سالاری دینی با تاخیری بیست ساله از متن فراموشی خارج شد و حیات انقلاب اسلامی را روزی بزرگ و غرور آفرین رقم زد.

دوره اول شوراهای اسلامی با تمام فراز و نشیب های خاص خود سپری شد و نقاط ضعف و وقوت قانون شوراهای اسلامی آشکار گردید و در نتیجه جهت رفع نواقص و همچنین تحقق اصل یکصد و دوم قانون اساسی مبنی بر تشکیل شوراهای اسلامی شهرستان، استان و عالی استانها گامهایی برداشته شد و ضمن رفع نواقص قانون تشکیلات وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخابات شهرداران و انجام اصلاحات و الحاقات متعدد، شورای اسلامی شهرک حذف و شورای اسلامی شهرستان، استان و عالی استانها ایجاد شد و آیین نامه های اجرایی متعددی در ارتباط با شوراهای اسلامی به تصویب رسید و تغییر و تحولاتی نسب به آنها بوجود آمد.
3-8-فرصت ها و آثار سودمند شورا



1-از بین بردن استبداد و خودرأیی:

«در هر جامعه ای خودرأیی و خودسری از بزرگترین آفت هاست که در صورت حام شدن بر جامعه، می تواند با نادیده گرفتن شخصیت مردم، بهترین سرمایه و پشتوانه حکومت را از دست زمام دار خارج کند و سیر انحطاط جامعه را تسریع بخشد، به گونه ای که بهترین افراد و محکم ترین نظام ها در صورت فروافتادن در دام استبداد به هلاکت می رسند. این حقیقی است که چنین بر زبان امام علی جاری شده است: هر کس تنها به رأی خویش تکیه کند هلاک می گردد و هر کس با صاحب نظران مشاوره کند، در عقل هایشان شریک شود. به واقع، خودمحوری و بی توجهی به آرای دیگران مانند چوب خشک و بدون انعطاف است که به محض خم شدن می شکند ولی احترام به نظر دیگران همانند فنری است که انسان هر آن می تواند آن را به هر سویی که بیشتر مفید است خم کند و از آن بهره مند شود.»

«در شورا و مشورت راه خیره سری و خود محوری و استبداد بر روی افراد بسته می شود و تعامل افکار و تضارب اندیشه ها، زمینه تفاهم و ایجاد امنیت خاطر بین افراد را فراهم می آورد، مناسبترین تدبیر اتخاذ می گردد. درنزد خداوند حتی پیامبر گرامی اسلام علیرغم داشتن مراتب کمال عقل و اندیشه و به عنوان بزرگترین راهنمای بشریت، قبل از هرگونه اتخاذ تصمیمی موظف به مشورت با اطرافیان خود گردیده است تا بدین وسیله سایر زمامداران به مقام شامخ اوتاسی جویند و خشونت و سخت دلی و استبداد را از ذهن خود بزدایند و رابطه ی توأم با نرمش و عطوفت را از بین خود و فرمانبرداران ایجاد نمایند.»

2-کرامت بخشیدن به مردم:

وجود مشورت در هر جامعه ای سبب می شود که افراد آن جامعه در خود احساس استقلال رأی و بزرگی کنند و در عوض نبود آن می تواند شخصیت افراد را از بین ببرد و رشد افکار را متوقف سازد، به گونه ای که شایستگی زندگی واقعی را از دست بدهند و به مردگانی متحرک بَدَل شوند.

رفتار پیامبر اکرم(ص) و پیشوایان بیانگر این مهم است که یکی از اهداف آن بزرگواران از مشورت شخصیت دادن و کرامت بخشیدن به افراد جامعه اسلامی بوده است تا جایگاهشان را امور اجتماعی بیایند.



3-آماده ساختن جامعه برای تصمیم گیری در شرایط دشوار:

یکی دیگر از اهداف مشورت آماده کردن افراد جامعه اسلامی برای تصمیم گیری از راه مشورت برای روزهای سخت و مواقع حساس باشد، یعنی مردم به گونه ای تربیت یابند که بتوانند در هر زمان و هر مکان در برابر مشکلات پیش آمده تصمیم گیری کنند و موانع را از میان بردارند.

4تربیت و تقویت رشد سیاسی مردم:


«یکی دیگر از اهداف مشورت و شورا تقویت و رشد سیاسی مردم در برابر رهبران سیاسی است تا بتوانند در سرنوشت اجتماعی خویش سهیم باشند و کسی نتواند خود را سرپرست آنان سازد و بر ایشان ستم روا دارد.»



5-فراهم آوردن زمینه برای بروز استعدادها و تبلور تجربه های سازنده:

«بیشتر مردم ترجیح می دهند دیگران به جای آنها فکر کنند و به خود زحمت اندیشیدن
نمی دهند. از این رو در جوامعه دیکتاتوری، به نسبت جوامع آزاد، نادانی بیشتر نمود می یابد. به رهبران و پیشوایان مصلح و اداره کنندگان جامعه است که زمینه را برای تفکر افراد و برانگیختن حس کنجکاوی آنان فراهم آورند تا در پرتو بحث و گفتگو، به شناخت حقایق ترغیب شده و در نهایت رشد فکری در جامعه ایجاد شود. رسول خدا در این زمینه می فرمایند:"هیچ قومی مشورت نکرد،جز آنکه به بهترین امور هدایت یافت.» (سیوطی-1411هـ.ق-ص159)

در پرتو مشورت، جامعه از خمودی و جمودی رهایی و به پویایی و بالندگی می رسد و استعدادهای توانمند و خلاق و افکار جدید متولد می شود.


3-9-کارکردهای شوراها



1- پرکردن خلاء مدیریتی:

انجام این مهم می تواند از عمده ترین وظایف شوراها باشد و شورا با انجام این نقش به عنوان حلقه واسط بین مردم و مسئولان عمل نماید. در شرایط فعلی این امیدواری وجود دارد که با تشکیل شوراها و شکل گیری دهیاری ها، یک نهاد محلی و مرجع رسیدگی به حوائج مردم و رابط دستگاههای دولتی با مردم شکل گرفته که نمی تواند به رتق و فتق و تمشیت امور بپردازد و تصمیم گیریهای محلی را به انجام رساند.

2- انتقال مدیریت از دولت به مردم:

انتقال تدریجی مدیریت و هدایت توسعه، عمران و فعالیت اجتماعی و فرهنگی شهرها از دولت به مردم از طریق تشکیل شوراها.

3- اجرای سیاست عدم تمرکز:


بدلیل وسعت کشور و حدود جغرافیایی آن و کثرت جمعیت و تعدد اقوام و فرهنگ های مختلف، اجرای سیاست عدم تمرکز با تشکیل شوراهای اسلامی مقدور و میسر است.



4- سپرده شدن کار مردم به مردم و ارتقاء مشارکت:

دولت با بررسی کارها و مسئولیتهای مختلفی که بر عهده دارد آنچه را که بیشتر در رابطه با مردم است و توسط خود مردم بهتر انجام می گیرد انتخاب می کند و از طریق شوراها به مردم واگذار
می نماید.



5- سرعت بخشیدن به جریان کارها و امور مردم:

اجرای برنامه های اجتماعی، اقتصادی، عمرانی، بهداشتی، فرهنگی، و… در همه مناطق و استانها از هم جدا و یکسان نیست، برطرف کردن موانع و هموار نمودن راه اجرای این برنامه ها احتیاج به بررسی مقتضیات محلی و شرایط محیطی دارد، شوراها می توانند در رفع این موانع و هموار کردن راه اجرای این برنامه ها دولت را یاری نمایند.



6- رفع تبعیض:

مناطق مختلف کشور بدلیل نداشتن امکانات و دور بودن از مرکز قادر به استفاده و بهره مندی از امکانات دولت نیستند و غالب درآمدهای سرشار یک منطقه دوردست، کمتر عاید مردم خود آن منطقه می شود. شوراها بدلیل انتخابی بودن اعضاء و همچنین وجود سلسله مراتب می توانند از طریق
برنامه ریزی و مشارکت های مردمی رفع تبعیص کنند.



7- نظارت اجتماعی در کلیه نقاط کشور:

شوراها به عنوان حضور مستقیم مردم در دورافتاده ترین نقاط کشور اداره امور را زیر نظر
می گیرند و با نظارت بر جامعه محدود خود، از انحراف آنان جلوگیری و به جریان امور سرعت
می بخشند.

8- کامل نمودن کار دستگاههای دولتی و کمک به مسئولان دولتی:

شورا حسب وظایف، با هماهنگی و همکاری با دولت، تکمیل کننده و پوشش دهنده فعالیت دستگاهها و سازمانهای دولتی است، بدلیل ماهیت کاری شوراها که عبارت از تصمیم گیری، و نظارت مردمی است، آنها هیچگاه به صورت مزاحم و رقیب دستگاههای دولتی نبوده و یا حضور فعال مردم، خلاءهای موجودی که ناشی از عدم حضور دولت می باشد را پر می نمایند.



9- هدایت و رهبری امور محلی و منطقه ای:

نمایندگان شوراها بدلیل آشنایی با شرایط و مقتضیات محل بهتر از مأمورین دولت می توانند جریان امور مخصوص بخود را هدایت نمایند.



10- آگاه نمود مردم نسبت به جریان امور و مشکلات:

جلب گسترده مشارکت مردم می تواند از طرفی مردم را نسبت به مشکلات و موانع موجود در سر راه مسؤولان آشنا سازد و کمکی در جهت حل و رفع آن موانع باشد و از طرفی دیگر حضور مردم در صحنه می تواند جلوگیری از سوء استفاده دستگاهها و سازمانهای دولتی را بدنبال داشته باشد.



11- بالابردن ظرفیتها و توان عملکرد دولت در انجام برنامه ها:

دولت هر مقدار هم که مقتدر و با کفایت باشد به طور طبیعی انجام برخی از امور و مسؤولیتها برایش مشکل و طاقت فرسا خواهد بود. از جمله وظایفی مانند مسائل بهداشتی، تأمین اجتماعی، آموزش و پرورش و… که بدون مشارکت جمعی مردم این گونه برنامه ها قابل اجرا حداقل در سطح مطلوب نیست. شوراها با مشارکت دادن مردم می توانند حداکثر کمک به استفاده دولت در بالا بردن میزان توان خود را فراهم کنند.



12- نیروسازی و رشد استعدادهای مردمی:

در جریان ایجاد تشکیالت شوراهای اسلامی و برخورد با مسائل اجتماعی و اقتصادی و با اجرای قانون شوراها یکی از مهمترین فصول قانون اساسی بعد از 15 سال به تحقق پیوسته است. مشارکت مردمی در تامین نیروی انسانی و نیروی کار و همچنین کمک در تامین بودجه و منابع مالی، اجرای طرحهای عمرانی، رفاهی و فعالیتهای فرهنگی از جلوه های دیگر تشکیل شوراها می تواند به حساب آید.

همچنین استفاده از نیروی فکری و علمی و خلاقیتها، ابتکارات و استعدادها مردمی در اجرای طرحها و برنامه ها و تعیین اولویتها از مواردی است که می تواند با ایفای نشق شوراها در جهت احیاء شخصیت افراد، شکوفایی استعدادها و تقویت روحیه اعتمادبه نفس در مردم عملی گردد.

با در نظر داشتن موارد ذکر شده این سؤال مطرح می شود که بررسی تجربی فعالیت شوراها در دوره اول و در آغاز دوره دوم چه تأثیرات اجتماعی مثبتی را از خود برجای گذاشته است و ذکر آنها با این هدف اصلی صورت می گیرد که تأثیرات اجتماعی مثبتی که به وسیله شوراها تحقق یافته به مثابه یک برنامه مفید نظارتی در دستور کار سایر شوراها قرار گیرد و سایر شوراها با تأسی جستن به این دستاوردها، به گسترش آنها مدد رسان باشند.

  • نویسنده: reza-karimi
  • نظرات: 0
  • بازدیدها: 6 595
  • تاریخ: 9-02-1394, 09:59

پیام سیستم

جهت ارسال نظر، ابتدا در سیستم لاگین کنید.